Τετάρτη, 11 Απριλίου 2012

ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΜΕ ΙΣΤΟΡΙΑ (ΙΙΙ) – Προυσός : Το κρησφύγετο του Καραϊσκάκη!


Στον Προυσό
Ξακουστό είναι το Μοναστήρι του Προυσού! Τόσο για εκείνους που θα επιλέξουν την επίσκεψη σε αυτό για λόγους θρησκευτικής πίστης αφού θεωρείται σπουδαίο πνευματικό και προσκυνηματικό κέντρο που προσελκύει πολλούς ενδιαφερόμενους -  όσο και για εκείνους που αναζητούν τα ξεχασμένα χνάρια της Ιστορίας καθώς η μονή υπήρξε το κατ’ εξοχήν καταφύγιο του μεγάλου αγωνιστή της Εξέγερσης του 1821, Γ. Καραϊσκάκη!
Οπωσδήποτε το τοπίο ενθουσιάζει κάθε φυσιολάτρη ταξιδευτή. Απόκοσμο και επιβλητικό, αποτελεί τον ορισμό της άγριας ευρυτανικής φύσης. Το μοναστήρι βρίσκεται φωλιασμένο σε ένα τρομερό τόπο, μέσα σε μια απόκρημνη βραχώδη περιοχή που οριοθετούν τα δύο πανύψηλα χιλιοτραγουδισμένα βουνά μας η Χελιδόνα και η Καλιακούδα, παρακλάδια της ραχοκοκαλιάς του ελατόφυτου Τυμφρηστού. Το σκληρό ανάγλυφο κόβει κυριολεκτικά την ανάσα : θεόρατοι βράχοι χυμάνε σε αβυσσαλέους γκρεμούς, ενώ ασυγκράτητα κρυστάλλινα νερά βροντογυρνάνε σε ένα βαθύ μεγάλο φαράγγι το οποίο φτάνει μέχρι τις παρυφές του Καρπενησίου! Πυκνά ελατοδάση ντύνουν ολόγυρα τα βουνά, προσφέροντας μία ασύλληπτη εικόνα άγριας, παραμυθένιας ομορφιάς. Εκεί, στο χείλος ενός απύθμενου γκρεμού, αιωρείται κρεμασμένο σε ένα κάθετο βράχο το ιστορικό μοναστήρι του Προυσού! 

Μαγική διαδρομή
Η μονή της «Μπουρσιώτισσας», όπως συνηθίζεται να αποκαλείται στη ντοπιολαλιά, απέχει 32 χλμ από το Καρπενήσι και όλη η διαδρομή μέχρι εδώ συγκινεί και συναρπάζει όσο λίγες! Ξεκινώντας από την πρωτεύουσα του νομού, διασχίζουμε την εύφορη κοιλάδα της Ποταμιάς, τα λεγόμενα «Ευρυτανικά Τέμπη», έχοντας συντροφιά στα ζερβά μας τον πλατανοσκέπαστο Καρπενησιώτη ποταμό αλλά και αρκετά γραφικά χωριουδάκια που στολίζουν τις κατάφυτες πλαγιές.
Πιο κάτω ελισσόμαστε σε στενούς δρόμους ανάμεσα σε πελώρια βραχώδη τείχη! Την παράσταση κλέβει οπωσδήποτε η τοποθεσία «Κλειδί», ένα  άγριο στενό πέρασμα μέσα από πανύψηλα κατακόρυφα βράχια που κυριολεκτικά λογχίζουν τον ουρανό! Διασχίζουμε και το εκπληκτικό πέτρινο φυσικό τούνελ και συνεχίζουμε εκστασιασμένοι. Το περιβόητο φαράγγι του Βόθωνα, σημαντικού βαθμού δυσκολίας, με πολλούς καταρράχτες και λίμνες, προκαλεί τους λάτρεις της περιπέτειας και των έντονων συγκινήσεων.
Στην πορεία, λίγο μετά το χωριό Καρίτσα, θα συναντήσουμε και τα… «Πατήματα της Παναγίας»! Εδώ παρατηρούμε ένα μικρό προσκυνητάρι με κάθε λογής τάματα και τα περίφημα «βήματα της Παναγίας» : Πρόκειται, για ένα παράξενο γεωλογικό φαινόμενο που παριστά επτά διαφορετικά αποτυπώματα σε μορφή «πατούσας» κατά μήκος ενός κατακόρυφου βράχου. Οι πιστοί, από την πλευρά τους, θεωρούν ότι αυτά είναι τα χνάρια της Παναγίας όταν ερχόμενη από την Προύσα πέρασε από εδώ, τρυπώντας μαζί και την απέναντι βουνοκορφή, το αποκαλούμενο «Τύπωμα» ή «Δρακότρυπα»!
Μια ακόμη ενδιαφέρουσα στάση θα κάνουμε στα πανέμορφα «Διπόταμα», όπου σμίγουν ο Κρικελοπόταμος και ο Καρπενησιώτης σχηματίζοντας από κοινού τον Τρικεριώτη ποταμό ο οποίος, αμέσως μετά το διπλογέφυρο, ξεχύνεται σε μια νέα περιπετειώδη διαδρομή έως ότου καταλήξει στην τεχνητή λίμνη των Κρεμαστών.
Κατόπιν, ανηφορίζουμε σε συνεχείς ελικοειδείς στροφές, με τα θεόρατα ευρυτανικά βουνά να κάνουν απόλυτη κατάληψη στις αισθήσεις μας, ώσπου φτάνουμε στο Μοναστήρι του Προυσού. Το άγαλμα του Καραϊσκάκη μας υποδέχεται στην είσοδό του!    

Το μοναστήρι της Παναγίας της Προυσιώτισσας
Σφηνωμένο μέσα σε μια απόκρυφη σπηλιά βρίσκεται το παμπάλαιο μικρό εκκλησάκι που αναμφίβολα αιχμαλωτίζει το βλέμμα κάθε επισκέπτη! Είναι ένα επιβλητικό θέαμα, ένα μοναδικό σκηνικό δέους που συνθέτει το μόνοιασμα της ανθρώπινης τεχνικής με τη φυσική προστασία που παρέχει αυτός ο παρθένος βουνίσιος τόπος.
Ο ναΐσκος που βλέπουμε είναι σταυροειδούς ρυθμού με τρούλο. Στη μέσα πλευρά του υφίσταται κρύπτη/παρεκκλήσι, σκαμμένη στο βράχο, που φέρει σημαντικές ομοιότητες με ανάλογα σπήλαια-ασκηταριά της Καππαδοκίας και της Παλαιστίνης! Διασώζονται τοιχογραφίες του 12ου αιώνα, δύο παλαιά στρώματα αγιογραφήσεων, το ένα εξ’ αυτών από το 1518, καθώς και το ξυλόγλυπτο τέμπλο που χρονολογείται από το 1810. Να αναφέρουμε ότι υπάρχουν και άλλες ακόμη εξαιρετικές τοιχογραφίες του 1785, έργα των πασίγνωστων αγιογράφων του τόπου μας Γ. Αναγνώστου και Γ. Γεωργίου. Το πρώτο καθολικό καταστράφηκε από πυρκαγιά, το 1587, αλλά ξαναχτίστηκε αργότερα, το 1754. Με πατριαρχικό σιγίλιο της εποχής, η μονή αναγνωρίστηκε ως Σταυροπηγιακή και Πατριαρχική. Όσο αφορά την πρωταρχική χρονολογία ίδρυσης του μοναστηριού, μία συνήθης εκδοχή έκανε λόγο για τον 9ο αιώνα, αλλά η σύγχρονη επιστημονική αξιολόγηση των παλαιότερων ανεπίγραφων τοιχογραφιών συμπεραίνει εντέλει το 12ο -13ο αιώνα, άρα αυτό το δεύτερο προσδιορισμό θα αποδεχτούμε σαν πιο φερέγγυο.
Εξέχουσα σημασία έχει το κτίσμα της ξακουστής ιστορικής «Σχολής Ελληνικών Γραμμάτων»! Επιπρόσθετα παρατηρούμε το εκκλησάκι των Αγίων Πάντων (1754) καθώς και το πανύψηλο πετρόχτιστο ρολόι που βρίσκεται απέναντι από τη μονή, σκαρφαλωμένο σε ένα θεόρατο βράχο με φαντασμαγορική θέα! Υπάρχουν κτηριακές πτέρυγες με κελιά μοναχών, ξενώνες φιλοξενίας επισκεπτών, εστιατόριο κλπ. Στο υπόγειο βρίσκεται η παλιά βρύση του αγιάσματος. Αναβαθμίδες με καλλιέργειες και κήπους απλώνονται τριγύρω. 
Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει στην πολύ πλούσια βιβλιοθήκη της μονής Προυσού, η οποία εμπεριέχει σπάνιας αξίας έντυπα, όπως σπαράγματα περγαμηνών από τον 9ο αιώνα, 72 χειρόγραφους κώδικες, πατριαρχικά σιγίλια, λιθογραφημένες πανεπιστημιακές παραδόσεις, φιλοσοφικά και επιστημονικά εγχειρίδια, σημαντικές επιστολές και πολλά άλλα βαρύτιμα έγγραφα, μέρος των οποίων εκτίθεται και στο εξαιρετικό «Ιστορικό Μουσείο» που βρίσκεται στο προαύλιο της μονής.
Τον  χώρο του Μουσείου κοσμούν, επίσης, πολύτιμες εικόνες, σταυροί, ευαγγέλια, άμφια, λειψανοθήκες, χρυσά κι ασημένια δισκοπότηρα, παλιά σκεύη, σουλτανικά φιρμάνια, αφιερώματα επωνύμων, λάφυρα αγωνιστών και βέβαια τα όπλα του Γεωργίου Καραϊσκάκη!!!

Όπως είναι φυσικό, στη μονή δεσπόζει η εικόνα της Παναγίας της Προυσιώτισσας, της «Κυράς της Ρούμελης» όπως προσφωνείται, με την αφιέρωση του Καραϊσκάκη στο κάλυμμά της! Βρίσκεται σε ένα μικρό θολωτό κατανυκτικό χώρο, μέσα στο εκκλησάκι του σπηλαίου, όπου εκεί συρρέουν οι προσκυνητές. Το 1918, με τη μεγάλη θανατηφόρα γρίπη, η εικόνα μεταφέρθηκε στο Μεσολόγγι όπου τελέστηκε δέηση. 
Βέβαια, όπως συμβαίνει συνήθως σε τέτοιες περιπτώσεις, απίστευτοι θρύλοι και παραδόσεις τυλίγουν μέσα στους αιώνες την παμπάλαια Μονή και την εικόνα της που φημολογείται ότι έλκει την καταγωγή της από την Προύσα της Μικράς Ασίας, εξ’ ου και η ονοματολογία της. Εικάζεται, λοιπόν, ότι στην Προύσα υπήρχε κάποτε ένας σημαντικός ναός με μια σπάνια εικόνα που λέγονταν ότι την είχε ζωγραφίσει ο ευαγγελιστής Λουκάς. Την περίοδο 829-842 άρχει ο βυζαντινός εικονομάχος αυτοκράτορας Θεόφιλος. Εξαιτίας της γνωστής διαμάχης μεταξύ εικονομάχων-εικονολατρών, η  εικόνα,  φυγαδεύτηκε προς τη Στερεά Ελλάδα η οποία θεωρούταν ασφαλές καταφύγιο ώστε να μην καταστραφεί. Η θρησκευτική παράδοση δίνει μία ακόμη πιο μεταφυσική διάσταση κάνοντας λόγο για μια΄περιπετειώδη περιπλάνηση της θαυματουργής εικόνας από την Προύσα μέχρι εδώ! Πρωταγωνιστής ένας Μικρασιάτης νεαρός και ο επιστάτης του οι οποίοι για να προστατεύσουν την εικόνα της Προύσας έφυγαν κρυφά για την Ελλάδα! Όμως στην Καλλίπολη του Εύξεινου Πόντου, η εικόνα εξαφανίστηκε μυστηριωδώς! Ο νεαρός, αν και απογοητευμένος από την απώλεια, συνεχίζει το ταξίδι του και καταλήγει στην Υπάτη Φθιώτιδας (Νέα Πάτρα ή Πατρατζίκι). Εν τω μεταξύ κάπου μακρύτερα, στην Ευρυτανία, σε ένα ποιμενικό συνοικισμό σκηνιτών, ένα μικρό τσοπανόπουλο που έβοσκε τα πρόβατά του κοντά σε ένα ριζοσπήλι, έβλεπε κάθε βράδυ να βγαίνει από εκεί μία πύρινη λάμψη, ενώ άκουγε και ψαλμωδίες! Το παιδί φοβισμένο ειδοποίησε τους μεγαλύτερους βοσκούς που πήγαν στο σημείο όπου αντίκρισαν την εικόνα να λάμπει! Έσκαψαν μέσα στο βράχο, την τοποθέτησαν εκεί και την προσκυνούσαν.
Ο Μικρασιάτης νέος πληροφορείται στην Υπάτη το γεγονός και κίνησε κατά εκεί για να δει αυτή την εικόνα. Με έκπληξη διαπίστωσε ότι ήταν η πολύτιμη χαμένη εικόνα της Προύσας, οπότε αποφάσισε να τη μεταφέρει στην Υπάτη και να χτίσει προς τιμήν της ένα ναό. Όμως στο δρόμο της επιστροφής η εικόνα… δραπέτευσε και γύρισε ξανά πίσω στη γνωστή σπηλιά! Ο νεαρός άκουσε μια ουράνια φωνή να του λέει πως η Παναγία προτιμά να βρίσκεται ανάμεσα στους ταπεινούς Ευρυτάνες βοσκούς παρά σε πλούσια ιερατεία. Τότε αυτός και ο επιστάτης του έφτιαξαν εκεί ένα παρεκκλήσι και ασκήτευσαν και οι ίδιοι με τα ονόματα Διονύσιος και Τιμόθεος. Έτσι ξεκινά η ιστορία του Μοναστηριού, σύμφωνα πάντα με το θρησκευτικό θρύλο. Πέρα όμως από τις παραδόσεις, να αναφέρουμε ότι η περίφημη εικόνα της Παναγίας της Προυσιώτισσας, εκτιμάται ως έργο του 16ου-17ου αιώνα. Μια άλλη εκδοχή ισχυρίζεται πως το μοναστήρι λέγονταν αρχικά  «Πυρσός» και πολύ αργότερα μετονομάστηκε σε «Προυσό»! 

Το παλιό μοναστήρι βρίσκονταν πάνω σε ένα κομβικό πέρασμα ανάμεσα στην Ευρυτανία και την Αιτωλία. Ως «μοναδική οδός επικοινωνίας από το Καρπενήσι στο Βραχώρι» περιγράφονταν σε παλιές διηγήσεις. Διέθετε, ασφαλώς, και το επιπρόσθετο συγκριτικό πλεονέκτημα του προστατευμένου σημείου. Έχουμε ξαναπεί πως τέτοιου είδους περιοχές θεωρούνταν, για ευνόητους λόγους, απολύτως κατάλληλες για την ίδρυση μοναστηριών. Ευνοϊκή στάθηκε και η γνωστή συνθήκη του Ταμασίου (1525) που παρείχε προνόμια αυτονομίας στην ευρύτερη περιοχή των Αγράφων, με συνέπεια να ιδρύονται αρκετά μοναστήρια και εκκλησίες. Επίσης η πολιτική του μεγάλου βεζύρη Μουσταφά Κιουπρουλή (1689) που επέτρεψε, για λόγους κατευνασμού των ραγιάδων, την επισκευή και θεμελίωση ναών.
Σημαίνοντες ξένοι περιηγητές αναφέρονται στο μοναστήρι του Προυσού, δίνοντάς μας σημαντικές πληροφορίες για αυτό σε πολύ παλιότερες εποχές. Για παράδειγμα ο Γάλλος περιηγητής-ερευνητής Μεσαιωνικής Ιστορίας J.A. Buchon, ο οποίος έφτασε στον Προυσό το 1841 με σκοπό να μελετήσει σπάνια χειρόγραφα της βιβλιοθήκης της μονής, κάνει λόγο για την τρομερή απέχθεια των μοναχών απέναντι στην Βαυαροκρατία!  Ο Buchon κάνει σημαντικές παρατηρήσεις για τα μοναστήρια που στην Ελλάδα του τότε αποτελούσαν τους κατ’ εξοχήν μεγαλοϊδιοκτήτες της γης, ενώ αναφέρεται και στη σεβαστή περιουσία του Προυσιώτικου μοναστηριού που διέθετε σημαντικές λιβαδικές εκτάσεις μέχρι και στο Μεσολόγγι! Επίσης ο Ελληνοαμερικανός πρόξενος Γρηγόρης Περδικάρης, που και αυτός επισκέφτηκε το μοναστήρι γύρω στα 1840, αναφέρεται στην προνομιούχα οχυρή του θέση, σημειώνοντας πως μισή ντουζίνα καλά οπλισμένων ανδρών θα μπορούσε να αναχαιτίσει εκεί ολόκληρη στρατιά! Μάλιστα τονίζει την άψογη φιλοξενία, αλλά και τον ενθουσιώδη αποχαιρετισμό που του επιφυλάχτηκε με ομοβροντίες όπλων που κατείχαν οι… «καλοί πατέρες»!
Είναι γεγονός ότι ανά περιόδους το μοναστήρι γνώρισε μεγάλη ακμή και οικονομική άνθηση. Κάποτε φιλοξενούταν μεγάλος αριθμός μοναχών. Στα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας (1819-1825) ήκμασε εδώ και το περίφημο «Σχολείο Ελληνικών Γραμμάτων» με ιδρυτή το λόγιο ιερομόναχο Κύριλλο Καστανοφύλλη (κατά μία άποψη πρώτος ιδρυτής του Σχολείου θεωρήθηκε ο Κοσμάς ο Αιτωλός, αλλά αυτή δεν διασταυρώνεται λόγω αντικρουόμενων χρονολογιών).  Γνωρίζουμε, πάντως, ότι για τη λειτουργία του συνεισέφεραν και οι κάτοικοι των κοντινών χωριών Καστανιάς και Προυσού συγκεντρώνοντας για την ενίσχυσή του 3.300 γρόσια. Πολλοί μαθητές θήτευσαν εκεί και μάλιστα κάποιοι εξ’ αυτών συνέχισαν τις σπουδές τους στην Ευρώπη! Μαύρη σελίδα αποτέλεσαν τα φριχτά  «επιτίμια»- απειλητικοί αφορισμοί του Πατριαρχείου προς τους… παραβάτας μαθητάς!
Κατά τη διάρκεια διάφορων αντικαθεστωτικών εκδηλώσεων η μονή αποτέλεσε εστία επαναστατικών διεργασιών εκ μέρους οπλαρχηγών που έφταναν εδώ. Εξαιτίας τούτου πιθανολογείται πως το μοναστήρι υπέστη και κάποιες εκδικητικές καταστροφές εκ μέρους των κατακτητών σε απροσδιόριστο, όμως, χρόνο. Υπάρχει και μία ασαφής αναφορά, εν έτη 1861, προερχόμενη από το Γάλλο αρχαιολόγο και περιηγητή Bazin ο οποίος ισχυρίζονταν πως η παλαιά μονή είχε καεί κάποτε από τους Τούρκους χάνοντας έτσι το χρυσόβουλο και τους τίτλους της. Σίγουρα προκλήθηκαν πυρκαγιές σε κτίσματα της μονής από άλλες ανεξακρίβωτες αιτίες τα έτη 1869 και 1907, αλλά ανακαινίστηκαν. Είναι εμφανή πάντως ακόμη και σήμερα σημάδια των καμμένων. Μετά την απελευθέρωση το μοναστήρι παρήκμασε ηθικά και έγινε αντικείμενο κακοδιαχείρισης για μεγάλο διάστημα. Χαρακτηριστικές είναι οι αναφορές του ανακριτή Γερακάρη κοντά στα 1905 που στηλιτεύει την εκμεταλλευτική στάση ορισμένων μοναχών που, εκτός των άλλων οικονομικών σκανδάλων και σοβαρών ατασθαλιών που διέπρατταν, έφταναν στο σημείο να εισπράττουν από φτωχούς αγαθούς ανθρώπους μεγάλα ποσά, ενώ έβαζαν υπέρογκες «ταρίφες» για να διαβάζεται… η «συγχώρεση» των αποθανόντων συγγενών τους!

Το χωριό Προυσός
Σε απόσταση δύο μόλις χιλιομέτρων βρίσκεται και το ομώνυμο χωριό του Προυσού. Αγναντεύει από τα 900 μ., παραδομένο μέσα στην πλούσια βλάστηση και την «υψηλή επιστασία» των γύρω βουνοκορφών. Λέγεται ότι ο παλιός οικισμός των Προυσιωτών βρίσκονταν κάποτε πολύ ψηλότερα, αλλά με τον καιρό οι κάτοικοί του μετακόμισαν χαμηλότερα, ώστε να βρίσκονται κοντύτερα στο μοναστήρι. Όπως και να ‘χει, το χωριό σήμερα το ομορφαίνει η πλατεία του με την εξαίσια πανοραμική θέα, το γραφικό καφενεδάκι, τα ταβερνάκια και τα δυο-τρία λιλιπούτεια μαγαζάκια με τα παραδοσιακά προϊόντα. Σημαντική είναι η εκκλησία του Αγ. Νικολάου με το μοναδικής τεχνοτροπίας καμπαναριό της. Όλα εδώ συνθέτουν μία συγκινητική εικόνα.
Το χωριό έχει να επιδείξει δείγματα ενός παλαιότερου ένδοξου παρελθόντος. Ξεχωρίζει η Αγαθίδειος βιβλιοθήκη, κληροδότημα του ομώνυμου ευεργέτη, με σπάνιες εκδόσεις Λειψίας, ενώ παλιά λειτουργούσε εδώ και το Κατσάμπειο Οικοτροφείο και Γυμνάσιο, όπου σπούδασαν πολλά φτωχά παιδιά της Ευρυτανίας. Σήμερα στέκει εγκαταλειμμένο και έρημο. Ο Προυσός ήταν επίσης η γενέτειρα ενός γνωστού πολιτικού, του Γ. Κονδύλη (1879-1936). Πλησίον του χωριού βρίσκεται η μικρή πρότυπη αλλαντοβιοτεχνία Στρεμμένου που παράγει το υπέροχο προσούτο Προυσού! Νότια του χωριού, σε απόσταση μόλις 1,5 χλμ, ξεκινά και το μαγικό μονοπάτι προς την περίφημη «Μαύρη Σπηλιά» για την οποία θα κάνουμε κάποια στιγμή ένα ξεχωριστό αφιέρωμα!     

Καταφύγιο του Γ. Καραϊσκάκη!
Το μοναστήρι του Προυσού –όπως άλλωστε και πολλά άλλα μοναστήρια της Ευρυτανίας- αποτέλεσε κρησφύγετο και σημαντικό σημείο αναφοράς αγωνιστών και καταδιωγμένων μαχητών. Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, αυτή η μεγάλη εμβληματική μορφή του Αγώνα, συνήθιζε να καταλύει εδώ. Λέγεται ότι εκτός από τον Καραϊσκάκη, έβρισκαν καταφύγιο και άλλοι προγενέστεροι επαναστάτες όπως ο αγραφιώτης ήρωας Κατσαντώνης κ.α. Διασώζονται οι δύο «Πύργοι του Καραϊσκάκη», βορειοανατολικός και νοτιοδυτικός. Πρόκειται για πετρόχτιστα καραούλια με πολεμίστρες που χρησίμευαν για να ελέγχονται τα περάσματα. Αυτή τη δυσπρόσιτη και καλά προστατευμένη περιοχή, είχε επιλέξει ο «γιος της καλόγριας» και οι συμμαχητές του, για να αποσύρονται μετά από ένοπλες ενέργειες που πραγματοποιούσαν εναντίον των εχθρικών στρατευμάτων! Ταυτόχρονα το μοναστήρι λειτουργούσε και ως θεραπευτήριο τραυματιών και ασθενών. Η μονή Προυσού υπήρξε ένα πραγματικά φιλόξενο κατάλυμα για το μεγάλο αγωνιστή, ο οποίος διέμεινε εδώ πολλές φορές, όταν η φυματίωση και οι θέρμες τον τσάκιζαν! Συνήθως έπιανε κάποιον από τους δύο πύργους, με δυο-τρία πιστά παλικάρια του που τον φρόντιζαν.
 Όταν τον Αύγουστο του 1823 ο Μάρκος Μπότσαρης έπεσε στο Κεφαλόβρυσο του Καρπενησίου -κατά τη διάρκεια καταδρομικής επίθεσής του εναντίον του Τζελαλεδίν μπέη- οι σύντροφοί του μεταφέροντας τη σωρό του προς το Μεσολόγγι, πέρασαν από εδώ και στάθηκαν για λίγο. Ξάπλωσαν το σώμα του Μπότσαρη έξω από την εκκλησία και τότε ο Καραϊσκάκης, που εκείνη την περίοδο νοσηλεύονταν βαριά άρρωστος στον Προυσό, σύρθηκε με κόπο μέχρι εκεί και φίλησε δακρυσμένος το νεκρό Μάρκο λέγοντας: «Άμποτες ήρωα Μάρκο από τέτοιο βόλι να πάω κι εγώ»! (Δυστυχώς ο Γιώργης, πήγε από «άλλο βόλι», προδοτικό, ελληνικό!).

Ο Γ. Καραϊσκάκης, ήταν αυτός που στα 1824 δώρισε το ασημένιο κάλυμμα της εικόνας, το «πουκάμισο της Παναγίας» όπως αποκαλούνταν, για να γιατρευτεί από τη φυματίωση που τόσο τον ταλαιπωρούσε. Μάλιστα επάνω στην αργυροχρυσοεπενδυμένη εικόνα διακρίνουμε τρία χρυσά αστέρια από την πανοπλία του, τα οποία βρίσκονται στο μέτωπο και τους δύο ώμους της Παναγίας, καθώς επίσης και την επιγραφή: «Η Παντάνασσα. Δι εξόδων του γενναιοτάτου στρατηγού Γεωργίου Καραϊσκάκη, χειρί Γεωργίου Καρανίκα, 1824». Ο γιός της καλόγριας, που είχε μία δική του περίεργη πνευματική μα και… κοσμική αντίληψη για τη Μεγάλη Κυρά την οποία θεωρούσε ως προστάτιδα μητέρα του αφού σαν εξώγαμο παιδί ποτέ δε γνώρισε την πραγματική του μάνα, είπε τότε: «Γυναίκα δεν είσαι και συ Μεγαλόχαρη; Έπρεπε βλέπεις να σου τάξω μπιχλιμπίδια για να με κάνεις καλά;»!!! Ένα άλλο παρόμοιο περιστατικό, πραγματικά αστείο, είναι αυτό που αναφέρεται σε ένα ακόμη από τα τάματα του Καραϊσκάκη στην Προυσιώτισσα. Ταλαιπωρούνταν από θέρμη και ένας καλόγερος της μονής τον συμβούλεψε να τάξει κάτι στην Παναγία. Τότε, ο ατίθασος καπετάνιος είπε : «Τι να δώσω ορέ; Δεν έχω δα τίποτε. Ένα μουλάρι μόνο, να της το τάξω, αφού είναι έτσι». Κι όταν καλυτέρεψε, και αφού πρώτα έδεσε το μουλάρι του στην πόρτα της εκκλησιάς, πέταξε την τσουχτερή σπόντα του: « Που να ‘ξερα εγώ Παναγία μου πως ήθελες το μουλάρι μου για να με γιάνεις τόσο καιρό»!!! Τα άρματα, το καριοφίλι, το σπαθί, το φέσι και κάμποσα άλλα προσωπικά αντικείμενα του Γ. Καραϊσκάκη, βρίσκονται στο Ιστορικό Μουσείο της μονής που προαναφέραμε.

Οι ναζί πυρπολούν το Μοναστήρι
Τον Αύγουστο του 1944 οι Γερμανοί ναζί εφορμούν στην ανταρτομάνα Ευρυτανία για δεύτερη φορά (η πρώτη ήταν το Νοέμβριο του 1943) πυρπολώντας το Καρπενήσι και πολλά χωριά της ευρύτερης περιοχής. Το μοναστήρι του Προυσού θεωρείται αντάρτικο κρησφύγετο και έτσι δεν γλιτώνει την καταστροφική μανία των φασιστών κατακτητών. Μεγάλο μέρος του καίγεται, στις 16 Αυγούστου, και μαζί με αυτό αποτεφρώνονται σημαντικά αρχειακά κειμήλια, σπάνια χειρόγραφα και άλλο πολύτιμο υλικό αιώνων! Η εικόνα θα διασωθεί. Η ανοικοδόμηση της μονής θα ξεκινήσει το 1950, ενώ κάποιες εργασίες αποκατάστασης θα γίνονται ακόμη και κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970.  

Τότε και σήμερα…
Το μοναστήρι της Προυσιώτισσας πανηγυρίζει στις 23 Αυγούστου και  χιλιάδες επισκέπτες συρρέουν εδώ! Παλιότερα, μέχρι πριν κάμποσες δεκαετίες και προτού κατασκευαστεί ο σύγχρονος αμαξωτός δρόμος, οι ταξιδιώτες από Ευρυτανία, Αιτωλοακαρνανία και Φωκίδα, για να φτάσουν ως το δύσβατο Προυσό, ταξίδευαν μέρες, πεζοπόροι ή καβάλα σε μουλάρια, μέσα από κακοτράχαλους δρόμους και μονοπάτια στα άγρια βουνά, κάνοντας ενδιάμεσες στάσεις/διανυκτερεύσεις στην ύπαιθρο ή σε χάνια όπως στου Γαύρου, του Μπαλτά κ.α. Κατέφθαναν στο μοναστήρι πραγματικά μετά από μεγάλη περιπέτεια!
Ο χρόνος αλλάζει πολλά, αλλά ακόμη και σήμερα το εξαίσιο φυσικό Ευρυτανικό τοπίο, η σαγηνευτική διαδρομή, μα και το ιστορικό μοναστήρι αποτελούν πόλο έλξης χιλιάδων ανθρώπων, που ανηφορίζουν ως εδώ, καθένας για τους δικούς του λόγους!

(Ένα αφιέρωμα από το blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης")

28 σχόλια:

dimitris είπε...

Ευρυτανα ιχνηλατη καλημερα, ακομα μια παρα πολυ ωραια παρουσιαση του τοπου σου, φωτο, κειμενο, γραμματοσειρα, λες και διαβαζα βιβλιο περασμενων χρονων.

Να περασεις ωραια με τους αγαπημενους σου τις ημερες του πασχα...

ένας στρατολάτης είπε...

Ιχνηλάτη, θυμάμαι όταν πήγα πριν από καμιά εικοσπενταριά χρόνια και βάλε (μ'είχε "ταμένο" η μάνα μου), έκανε τότε το λεωφορείο σχεδόν τέσσερις ώρες από το Αγρίνιο.
Από τότε έχω να πάω ομολογουμένως, αν και ήταν σημαντική εμπειρία, από πολλές απόψεις.
Που να πάω κιόλας που κοντεύει να ξεφτίσει τελείως όποια "αθωότητα" δημιουργούσε κάποτε μια κάποια αίσθηση κατάνυξης..

Φυσιολάτρης! είπε...

Πραγματικά εξαιρετική δουλειά....με απίστευτες λεπτομέρειες και πολλά άγνωστα ιστορικά περιστατικά.....Μπράβο!!!

dimosf είπε...

Άλλο ένα πάρα πολύ καλό αφιέρωμα-παρουσίαση! Άλλο ένα μπράβο!!

Dina Vitzileou είπε...

Ατέλειωτες είναι οι ιστορικές διαδρομές σε αυτό τον όμορφο τόπο που ζούμε..
Εξαιρετικά τα τοπία που μας παρουσίασες φίλε Ευρυτάνα και πάρα πολύ ενδιαφέρουσες οι ιστορικές πληροφορίες για τον μεγάλο αγωνιστή Καραισκάκη.
Σ ευχαριστούμε!

doctor είπε...

Η ΔΟΥΛΕΙΑ ΠΟΥ ΓΙΝΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΙΣΤΟΤΟΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΗ.
ΘΕΡΜΑ ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΚΑΛΟ ΠΑΣΧΑ!

ΑΝΟΡΘΟΓΡΑΦΟΣ drashstowraiokstro είπε...

Εξαιρετική δουλεία , εξαιρετική παρουσίαση ένα μπράβο είναι λίγο.
Μακάρι να σε μιμηθούν και από άλλες περιοχές για να μας προσφέρουν αντίστοιχες ιστορικές και όχι μόνο γνώσης. Θα της προβάλω όσο μπορώ .
Σε ευχαριστούμε.

photoioannina είπε...

Φίλε μου Ευρυτάνα παρ' ότι είναι διακαής μου πόθος μια επίσκεψη στην Προυσιώτισσα δυστυχώς μέχρι σήμερα δεν το κατάφερα. Με ταξίδεψες όμως μέχρι εκεί με την ανάρτησή σου αυτή. Είναι εξαιρετική. Σου εύχομαι Καλή Ανάσταση και υγεία.

Μαρίνα Διαμαντοπούλου είπε...

Ευρυτάνα Ιχνηλάτη, μέσα από τα άρθρα σου "ζωντανεύει" η ιστορία!
Καλό Πάσχα σε σένα και τους αναγνώστες σου!

nikos είπε...

την πρωτη φορα που περασα απο εκει εκαν με μηχανη απο θερμο εως καρπενησι 10 ωρες καθε εκατο διακοσια μετρα σταματαγα να δω δυστυχως χωρις φωτοφραφικη πανε 15 χρονια αλλα ειναι απο τα λιγα μερη που δεν ξεχνας

MeteoJohn είπε...

Άλλο ένα εκπληκτικό αφιέρωμα!
Εύχομαι καλή Ανάσταση (για όλους μας μεταφορικά και κυριολεκτικά!) και καλό Πάσχα σε εσένα και τους υπέροχους αναγνώστες και σχολιαστές του ιστολογίου σου!

Aris είπε...

Το αφιερωμα ειναι καταπληκτικο.
Πληρες και γραμμενο με το γνωστο σου ελκυστικο τροπο.
Οι λεπτομερειες για την περιοχη και την ιστορια του μοναστηριου ειναι πολυ συναρπαστικες αλλα και οι φωτογραφιες μαγικες.

Τι να πω για τον Καραισκακη! Τρομερη μορφη και οσα μας πληροφορεις για τη διαμονη του και τα σπαρταριστικα περιστατικα στον Προυσσο με κανουν να τον θαυμαζω ακομα πιο πολυ.

Να εισαι καλα

άγριο κυκλάμινο είπε...

Ευρυτάνα ιχνηλάτη η εργασία σου είναι μοναδική. Ενα απλό συγχαρητήρια είναι πολύ λίγο για αυτή την επιστημονικά τεκμηριωμένη μελέτη. Η Ευρυτανία θα σου χρωστάει πολλά για όλα όσα της προσφέρεις. Ο τρόπος περιγραφής σου όπως πάντα είναι συγκλονιστικός γιατί μας βάζει μέσα στο κλίμα των εναλλασσόμενων ιστορικών περιόδων. Οι φωτογραφίες πάλι είναι απείρου κάλλους μαζί και οι περιγραφές για τη διαδρομή και το τοπίο του Προυσού το οποίο έχω επισκεφτεί και εγώ. Οι αναφορές σου στον Καραισκάκη είναι εξίσου σημαντικές. Στο συγκεκριμένο τόπο έμεινε αρκετό χρονικό διάστημα και ανέκτησε τις δυνάμεις του για να συνεχίσει να μάχεται για την ανεξαρτησία και τη λευτεριά. Εκτός από την αφιέρωση στην εικόνα άφησε και τα άρματα του. Το θέμα είναι εμείς πότε θα ξυπνήσουμε για να τα παραλάβουμε!!!!!!!!!!!!!!

BloG-_o_-SatIRuS είπε...

Απίστευτα μέρη, απίστευτη Ιστορία.
Φοβερή κι η ξενάγησή σου φίλε Ιχνηλάτη.
Εγώ σού "ρίχνω" την ιδέα να κάτσεις να γράψεις ένα βιβλίο (μάλλον πολλά θα χρειαστούν), σχετικά με την Ευρυτανία, που να συνδυάζει και φωτογραφία. Σίγουρα θα βγει πολύ καλό.
Καλημέρα και μπράβο για την καλή δουλειά.

Effie's Sweet Home Designs είπε...

ΚΑΛΗΜΕΡΑ!
ΠΟΛΥ ΟΜΟΡΦΗ Η ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΣΟΥ ΦΙΛΕ ΜΟΥ ΕΥΡΥΤΑΝΑ!!!!!!!!
ΕΥΧΟΜΑΙ ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΚΑΛΟ ΠΑΣΧΑ!!!!!!!!!!!!!!

λεύτερος είπε...

Φεύγω σημερα για επανω. Θα περάσω σιγουρα και από τον Προυσό αν και εχω ξαναπάει, αλλα το αρθρο με εξιτάρησε. Καλή Ανασταση !

Άρης Άλμπης είπε...

Αγαπητέ φίλε,
σε ανακάλυψα πριν λίγο από το σχόλιό σου στους στίχους μου που αναρτήθηκαν στην «Στιχο-μυθία» στις 7-4-12, για το οποίο και σ’ ευχαριστώ.
Από κει βρέθηκα στο μπλογκ σου και περιπλανήθηκα στις εξαιρετικές σου αναρτήσεις. Με συγκίνησαν ιδιαίτερα τα βουνά της Ευρυτανίας, παρότι τα έχω δει επανειλημμένα σε δημοσιεύσεις (πχ. σε κάποια «Γεωτρόπια» της Ελευθεροτυπίας). Ζώντας μέσα στα δικά μου βουνά και προσπαθώντας να γνωρίσω και τα άλλα της περιοχής μου (Ήπειρος) δεν …άδειασα να επισκεφθώ την Ευρυτανία. Το μπλογκ σου μου αναζωπύρωσε την ενοχή για την καθυστέρηση.
(Για τα αισθήματα που μου προκαλούν τα βουνά μας, υπάρχει η ανάρτησή μου «Βουνά»).
Θα προσθέσω ένα ακόμα μπλογκ σ’ αυτά που παρακολουθώ. Εύχομαι καλή συνέχεια. Άρης Άλμπης

Τακης είπε...

Η συγκεκριμένη θεματολογία, το σπάνιο αρχειακό-πληροφοριακό υλικό, ο τρόπος γραφής και η εναρμόνιση του κειμένου με τις φωτογραφίες, διδάσκουν αληθινή πατριδογνωσία. Κάτι που λείπει από τα σχολειά μας.
Με συγκίνησες αρκετά φίλε Ευρυτάνα αφού ιχνηλάτησες μαστορικά την ψυχή μου και μου ξύπνησε τόσες αναμνήσεις. Από πιτσιρικάς επισκεπτόμουν το Μοναστήρι και μάλιστα με αρκετή πεζοπορία. Αργότερα εργάστηκα, φοιτητής πια, στην ανοικοδόμηση του «Κατσάμπειου Οικοτροφείου».
Είναι μια απόκρυφη γωνιά της πατρίδας μας γιομάτη φυσικές καλλονές, αγριάδα και ιστορία που δεν την χορταίνεις ποτέ.
Τα συγχαρητήριά μου ας αποτελούν εφαλτήριο για ανάλογες προσπάθειες!

Αλέξανδρος Φλώτσιος είπε...

Τα σχόλια περιττά !Μια ακόμη θαυμάσια ανάρτηση !
Καλή Ανάσταση , Καλό Πάσχα Ευρυτάνα Ιχνηλάτη !!!!

akrat είπε...

καλό Πάσχα

έχω πάει και έχω ΜΑΓΕΥΘΕΙ

πολλά που γράφεις δεν τα ήξευρα

ευχαριστώ

Scorpion49 είπε...

Αγαπητέ Ευρυτάνα Ιχνηλάτη,
Μια ακόμη σημαντική ιστορική αναδρομή στα όμορφα μέρη της Ευρυτανικής γης. Και τα περιγράφεις τόσο όμορφα, λόγος πλήρης, μεστός όπως λέμε. Η γυναίκα μου επισκέφθηκε το μοναστήρι πέρυσι και ενθουσιάστηκε από το περιβάλλον. Εύχομαι να αξιωθώ κι’ εγώ κάποια μέρα να επισκεφθώ αυτό το όμορφο μέρος της πατρίδας μας.

Εύχομαι Καλή Ανάσταση και Καλό Πάσχα!

Dennis Kontarinis είπε...

Kαλημέρα φίλε Ιχνηλάτη.
Καταπληκτική και άκρως ενδιαφέρουσα η ανάρτησή σου. Θαυμάσιο το κείμενο και πολύ ενδιαφέροντα τα ιστορικά στοιχεία που παραθέτεις.
Όσο για τις φωτογραφίες να πω ότι η κάθε μιά είναι και ένα κάδρο.
Χρόνια σου πολλά φίλε. Καλή Ανάσταση κι΄'ένα χαρούμενο Πάσχα σε σένα και την οικογένειά σου.

Γιώργος είπε...

Ευχαριστούμε για την τιμή και την φιλοξενία!

Καλή Ανάσταση!

syros2js είπε...

Καλή Ανάσταση!!!
Πολλές ευχές για ένα αξέχαστο Πάσχα (και όσο το δυνατόν περισσότερο χαμογελαστό!!!)

kapetandiamantis είπε...

ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΦΙΛΕ ΕΥΡΥΤΑΝΑ. ΠΕΡΠΑΤΗΣΕΣ ΒΗΜΑ ΒΗΜΑ ΠΑΝΩ ΣΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΧΝΑΡΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΑΣ ΠΡΟΣΦΕΡΕΣ ΠΟΛΥ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΥΣΔΙΑΚΡΙΤΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΑΜΕ.

ΔΕΝ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΑ ΝΑ ΜΗΝ ΑΝΑΦΕΡΘΩ ΣΤΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΤΟΥ ΤΟΠΙΟΥ. ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΩΡΑΙΟΣ Ο ΤΡΟΠΟΣ ΤΗΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΑΡΘΡΩΝ ΣΟΥ ΚΑΙ ΜΕ ΑΓΓΙΖΕΙ ΟΤΑΝ ΔΙΑΒΑΖΩ.

ΚΑΛΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΜΕ ΥΓΕΙΑ.

Θέμιδα Ζήδρου. είπε...

Καλή Ανάσταση φίλοι μου!!!!!.....
Προσμένοντας την,αντλούμε δύναμη από τις ιστορίες του τόπου σας!!!...
Φιλικούς χαιρετισμούς,με την ελπίδα ότι κάποτε θα γευτώ τις ομορφιές του τόπου σας,των τόπων μας :)))))

magda είπε...

Αν και έχω πάει στην Παναγία του Προυσού και μάλιστα, στην πρώτη μου φορά, ο δρόμος ήταν θρίλερ, διαβάζοντας το υπέροχο αφιέρωμα σου, έφυγα συγκινημένη και βουρκωμένη.
Οι φωτογραφίες σου και η ιστορία του τόπου, αποτελούν ένα συναρπαστικό σύνολο!
Έχεις ένα Θεϊκό χάρισμα, αυτό της αφήγησης!!!
Σ' ευχαριστώ για το θαυμάσιο οδοιπορικό και σου εύχομαι καλό Πάσχα, με υγεία και χαρά!

ΕΥΡΥΤΑΝΑΣ ΙΧΝΗΛΑΤΗΣ είπε...

Φίλες και φίλοι,
σας ευχαριστούμε εγκάρδια για τα ζεστά σας λόγια και την συγκινητική σας συνδρομή μέσω των σχολίων σας.
Μας δίνετε απίστευτο κουράγιο για να συνεχίζουμε την "ιχνηλασία" στον τόπο και την ιστορία του.
Καλές γιορτές σε όλους σας!